ΙΣΤΟΡΙΑ ( ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΗ )
ΘΕΜΑΤΑ
ΟΜΑΔΑ Α: ( Απαντήστε στις 3 από τις παρακάτω 5 ερωτήσεις )
1. Τι ήταν ο θεματικός στρατός και πώς διοικούνταν;
2. Πότε εμφανίστηκε το Ισλάμ, ποιος ήταν ο ιδρυτής του και πώς
επικράτησε;
3. Τι γνωρίζετε για το νομοθετικό έργο των αυτοκρατόρων της
Μακεδονικής δυναστείας; Να αναφέρετε τους κυριότερους νόμους.
4. Ποιοι ήταν οι ψυχολογικοί λόγοι που οδήγησαν τη Βυζαντινή
αυτοκρατορία σε κρίση τον 11ο αιώνα;
5. Πώς διαμορφώθηκε η νέα ιδεολογία του Ελληνισμού μετά την άλωση
και που στόχευε;
ΟΜΑΔΑ Β: ( Επιλέξτε τις 2 από τις παρακάτω 4 ερωτήσεις )
1. Γιατί ο Ιουστινιανός αναθεώρησε και κωδικοποίησε το ισχύον ρωμαϊκό
Δίκαιο; Ποια ήταν η σημασία του νομοθετικού του έργου;
2. Γιατί η εμπορική εξασθένηση του Βυζαντίου, αποτέλεσμα της συμφωνίας
του 1082, συνέβαλε κατά τη γνώμη σου στη στρατιωτική εξασθένηση το
12ο αι. ;
3. Ποια σημασία είχε για το κράτος η διατήρηση και η προστασία της τάξης
των ελεύθερων αγροτών από την αρπακτική συμπεριφορά των δυνατών;
4. Τι περιλάμβανε η συμφωνία που κλείστηκε μεταξύ των Αγγέλων αφενός
και των σταυροφόρων και των Βενετών αφετέρου σύμφωνα με το
παράθεμα;
ΙΣΤΟΡΙΑ
ΟΜΑΔΑ Α΄
(Να επιλέξετε και να απαντήσετε τρεις (3) ερωτήσεις από την ομάδα Α΄)
1. Να εξηγήσετε τους όρους: παιδομάζωμα, σκλαβηνίες
2. Τι γνωρίζετε για την πρώτη σταυροφορία;
3. Τι γνωρίζετε γενικά για το σχολείο στο Βυζάντιο;
4. Τι ήταν το φεουδαρχικό συμβόλαιο;
5. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις των δύο στηλών που σχετίζονται μεταξύ τους.
(Οκτώ(8) λέξεις της β΄ στήλης περισσεύουν)
Στήλη Α΄
Στήλη Β΄
α Προσκυνητές
1. Μονοφυσιτισμός
β Συντεχνίες της Κωνσταντινούπολης
γ Νικηφόρος Φωκάς
2. Κατάργησε τους Ολυμπιακούς αγώνες
δ Μία φύση του Θεού-θεϊκή
ε Μία φύση του Θεού-ανθρώπινη
3. Νίκησε στο Κλειδί τους Βούλγαρους
στ Φανατικοί μαχητές του Ισλάμ
ζ Θεοδόσιος
4. Στέφθηκε το 800 αυτοκράτορας του
Ρωμαϊκού Κράτους
η Καρλομάγνος
θ 1204
5. Χρονολογία της Α΄ Άλωσης της Πόλης
ι Ιουλιανός
ια Βασίλειος Β΄
ιβ Περιορισμός της μεγάλης
γαιοκτησίας
6. Αυτοκράτορας που ηττήθηκε στη μάχη
στο Μυριοκέφαλο της Φρυγίας
ιγ Ιωάννης Κομνηνός
ιδ Μανουήλ Α΄ Κομνηνός
7. Επαρχικόν Βιβλίον
ιε Όθων Β΄
8. Γαζήδες
ιστ 1304
ΟΜΑΔΑ Β΄
(Να επιλέξετε και να απαντήσετε δύο(2) ερωτήσεις από την ομάδα Β΄)
1. Για ποιους λόγους ο θεματικός στρατός ήταν περισσότερο αξιόμαχος και
αποτελεσματικός από το μισθοφορικό στρατό;
2. Ποιες ήταν οι συνέπειες της Άλωσης της Πόλης;
3. Να μελετήσετε το παρακάτω παράθεμα και να επισημάνετε τις αιτίες της
παράδοσης των ελληνικών πόλεων της Μικράς Ασίας στους Οθωμανούς ως
τα τέλη του 13ου αιώνα.
Ο γαζής Ορχάν ρώτησε αυτό το βεζίρη: «Όταν δώσατε αυτό το
κάστρο, από τι υποφέρατε και το δώσατε;»
Ο Σαρός είπε: «Το δώσαμε για διάφορους λόγους. Ο ένας είναι ότι το
κράτος σας μεγαλώνει μέρα με τη μέρα και το δικό μας κράτος μικραίνει.[...] Ένας άλλος είναι ότι ο πατέρας σου έκανε επιδρομές εναντίον μας κι έφυγε. Μπόρεσε να καθυποτάξει τα χωριά μας. Σας δήλωσαν υποταγή και δεν φρόντιζαν καθόλου πια για μας. Κι εμείς πάλι μάθαμε πως αυτά βρήκαν την ησυχία τους. Άλλος λόγος είναι ότι ο άρχοντάς μας συγκέντρωσε πολλά πράγματα. Αλλά δεν ωφελούσε. Γιατί δεν βρισκόταν κανείς που να μπορεί να δώσει χρήματα. [...]. Όταν είχαμε ανάγκη, δεν ερχόταν κανένας αγοραστής. Το κάστρο έγινε για μας φυλακή. Ένας άλλος λόγος είναι πως, όταν ο ηγεμόνας έχει εξασθενήσει, η χώρα καταστρέφεται γρήγορα. Ένας άλλος πάλι λόγος είναι πως ακούσαμε εκείνο το χαμένο, τον άρχοντα της Κίτε [η πόλη Κατοικία]. Ένας άλλος λόγος είναι ότι από τον κόσμο δεν λείπουν οι αλλαγές. Και τώρα γίνεται μιας αλλαγή για μας.» Χρονικό του Ασίκ Πασάζαντε, κεφ.57, μετ. Ε.Α.Ζαχαριάδου, Ιστορία …,161-163. 4. Αφού διαβάσετε την παρακάτω πηγή να απαντήσετε στην ερώτηση: Ποια ήταν η ταυτότητα των προνοιάριων και ποιες οι συνέπειες που είχε η επέκταση του θεσμού της πρόνοιας στα χρόνια του Μανουήλ Κομνηνού; Ο Μανουήλ [...] καταχράσθηκε το θεσμό [της πρόνοιας] που είχε επινοηθεί από προηγούμενους αυτοκράτορες [...]. Ανεπαίσθητα, έκανε τη στρατιωτική τάξη χαλαρή, κατεύθυνε πληθώρα χρημάτων προς οκνηρές κοιλιές και δημιούργησε πολύ κακή κατάσταση στις ρωμαϊκές επαρχίες. Οι γενναίοι στρατιώτες είχαν αποβάλει το φιλότιμο μπροστά στους κινδύνους [...]. Οι κάτοικοι των επαρχιών υπέστησαν τα πάνδεινα από την απληστία των στρατιωτών (των προνοιάριων): δεν τους άρπαζαν μόνο τα χρήματα ως τον τελευταίο οβολό, αλλά τους αφαιρούσαν και τον τελευταίο τους χιτώνα [...]. Όποιος ήθελε μπορούσε να στρατολογηθεί [...]. Όσοι έφεραν μαζί τους ένα περσικό άλογο ή κατέθεσαν λίγα χρυσά νομίσματα, εγγράφηκαν αβασάνιστα στις στρατιωτικές ίλες και εφοδιάστηκαν αμέσως με αυτοκρατορική επιστολή που τους παραχωρούσε γόνιμα χωράφια και ρωμαίους φορολογούμενους που υπηρετούσαν ως δούλοι και κάποτε κατέβαλαν φόρους σε ημιβάρβαρα ανδρείκελα [...]. Η τύχη των επαρχιών ήταν ανάλογη με την απειθαρχία του στρατού: άλλες λεηλατήθηκαν μπροστά στα μάτια μας από τους εχθρούς και ενσωματώθηκαν στο κράτος τους, άλλες καταστράφηκαν και ερημώθηκαν σαν εχθρική χώρα από τους στρατιώτες μας. Νικήτας Χωνιάτης, Χρονική Διήγησις, VII, 4, εκδ. I.A. van Dieten, Βερολίνο 1975, 208-209. (Όλες οι ερωτήσεις είναι ισότιμες και βαθμολογούνται με 4 μονάδες η κάθε μία) )
ΙΣΤΟΡΙΑ
ΟΜΑΔΑ Α΄ (Να απαντήσετε τις 3 από τις 5 ερωτήσεις)
1) Να αποδώσετε το περιεχόμενο των όρων: αιρέσεις, σκλαβηνίες,
προνοιάριοι, σταυροφορίες, Νεαρές.
2) Τι γνωρίζετε για το διάταγμα των Μεδιολάνων;
3) Ποιες είναι οι συνέπειες της εικονομαχίας;
4) Ποιοι νόμοι‐συλλογές εκδόθηκαν από τη Μακεδονική Δυναστεία;
5) Να κατατάξετε σε χρονολογική σειρά τα παρακάτω γεγονότα και
να σημειώσετε για το καθένα την αντίστοιχη χρονολογία
ΕΤΟΣ
ΣΕΙΡΑ
Άλωση Κων/πολης
Δ. οικουμενική σύνοδος
Εγκαίνεια Κων/πολης
Μάχη Σπερχειού
Μάχη στο Μυριοκέφαλο
Φρυγίας
ΟΜΑΔΑ Β΄( Να απαντήσετε τις 2 από τις 4 ερωτήσεις)
1) Για ποιους λόγους ο θεματικός στρατός ήταν περισσότερο
αξιόμαχος από το μισθοφορικό;
2) Να επισημάνετε τις διαφορές που παρουσιάζονται στη διαδικασία
εκχριστιανισμού Μοραβών και Βουλγάρων.
3) Ποιες πληροφορίες δίνονται στο παράθεμα «ο κανονισμός
λειτουργίας ενός νοσοκομείου» (σελ. 23 του σχολικού βιβλίου) για
τους κανόνες λειτουργίας ενός νοσοκομείου;
4) Ποια είναι τα κυριότερα χαρακτηριστικά των Σλάβων σύμφωνα με
τα παραθέματα «Συνήθειες Σλάβων» και «Θεσμοί και εξωτερική
εμφάνιση των Σλάβων» (σελ. 73 του σχολικού βιβλίου)
Α΄ ΟΜΑ∆Α.
Η ομάδα Α΄ περιλαμβάνει 5 ερωτήσεις. Επιλέξτε και απαντήστε τις 3.
1. Να γράψετε δίπλα σε κάθε αριθμό της στήλης Α το γράμμα της στήλης Β που
αντιστοιχεί σ΄αυτό. ∆ύο στοιχεία της στήλης Α περισσεύουν.
(4 μονάδες)
1. Χρυσόβουλο
2. Άβαροι
3. Νεάρες
4. Ιωάννης Τζιμισκής
5. Βάραγγοι
6. Τσάρος Σαμουήλ
7. Ακρίτες
8. Κακώσεις
9. Βασιλικά
10. Θεοδοσιανός Κώδικας
α. Ίδρυση νέου Βουλγαρικού κράτους
β. Οικονομικά μέτρα για την αύξηση των
εσόδων του κράτους
γ. Στρατιώτες που προστάτευαν τα ανατολικά
σύνορα του Βυζαντίου
δ. Νόμοι που είχαν σκοπό τον περιορισμό
της μεγάλης γαιοκτησίας
ε. Σκανδιναβικά φύλα που εμφανίστηκαν στο
προσκήνιο τον 9 αιώνα.
στ. Συλλογή νόμων, βασισμένη στις νομικές
συλλογές του Ιουστινιανού.
ζ. Επίσημη έγγραφη συμφωνία,
υπογεγραμμένη από τον αυτοκράτορα και
σφραγισμένη με τη βούλα του.
η. Ίδρυση του κατεπανάτου Ιταλίας (975).
2. Να εξηγήσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων (με συντομία):
α. ∆ιάταγμα των Μεδιολάνων
β. Τζιχάντ
γ. Παιδομάζωμα
δ. Πρόνοια
(4 μονάδες)
3. Σταυροφορίες: Πού απέβλεπαν και ποιοι παράγοντες επηρέασαν τη διαμόρφωσή
τους
(4 μονάδες)
4. Κατά την περίοδο του Μεσαίωνα (11ος αιώνας), πώς διαμορφώνεται το βυζαντινό
εκπαιδευτικό σύστημα
(4 μονάδες)
5. Τί γνωρίζετε για την Καρολίδεια Αναγέννηση
(4 μονάδες)
Β΄ Ομάδα.
Η όμαδα Β΄ περιλαμβάνει 4 ερωτήσεις. Επιλέξτε και απαντήστε τις 2.
1. 29 Μαιού 1453: Ποιες ήταν οι συνέπειες από την άλωση της Κωνσταντινούπολης και
ποια ήταν, κατά τη γνώμη σας, τα σημαντικότερα στοιχεία της βυζαντινής πνευματικής
κληρονομιάς
(4 μονάδες)
2. Μετά το θάνατο του Βασιλείου Β΄ (1025), ποιοι λόγοι οδήγησαν την αυτοκρατορία σε
περίοδο κρίσης
(4 μονάδες)
3. Θέματα: Αφού εξηγήσετε το περιεχόμενο αυτού του όρου, να αξιολογήσετε τη
σημασία του σε στρατιωτικό και κοινωνικό επίπεδο.
(4 μονάδες)
4. Τί γνωρίζετε για το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών
ΟΜΑΔΑ Α ��Από τα πέντε θέματα απαντάτε στα τρία.
1. Για ποιους λόγους ο Κωνσταντίνος ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη στο
συγκεκριμένο σημείο; Πότε έγιναν τα εγκαίνια της και τι είδους έργα και
κτίρια έγιναν στην Πόλη;
2. «Το διαρκέστερο έργο του αυτοκράτορα υπήρξε η κωδικοποίηση του
Ρωμαϊκού Δικαίου». Να αναφερθούν τα νομοθετικά έργα του Ιουστινιανού.
3. Για ποιο λόγο ο Αλέξιος Α’ ζήτησε τη βοήθεια των Βενετών, τι ήταν το
«χρυσόβουλο» και τι προνόμια παραχώρησε στους Βενετούς;
4. Άλωση της Κωνσταντινούπολης: γεγονότα που προηγήθηκαν, ημερομηνία,
περιγραφή.
5. Να εξηγήσετε τους όρους: υγρό πυρ, μικρογραφίες, συγχωροχάρτια,
τριγωνικό εμπόριο.
ΟΜΑΔΑ Β ��Από τις τέσσερις ερωτήσεις απαντάτε στις δύο.
1. Αφού μελετήσετε το παράθεμα «Μου λείπουν τα απαραίτητα» (σελ. 91 του
σχολικού βιβλίου) και με βάση και τις σχετικές σας ιστορικές γνώσεις, να
γράψετε τι γνωρίζετε για το φεουδαρχικό σύστημα.
Μου λείπουν τα απαραίτητα
Όπως είναι γνωστό σε όλους, επειδή μου λείπουν τα απαραίτητα χρήματα για τη διατροφή
και την ενδυμασία μου, ζήτησα τον οίκτο σας, και η καλοσύνη σας μου επέτρεψε να μπω
κάτω από την εξουσία και την προστασία σας […]. Σε αμοιβή αναλάβατε τη διατροφή και την
ενδυμασία μου. Ενώ εγώ ανέλαβα να σας υπηρετώ και να σας τιμώ με όλες μου τις δυνάμεις.
Για όλη μου τη ζωή είμαι δεμένος με την υποχρέωση να σας υπηρετώ και να σας σέβομαι,
όπως ταιριάζει σε ελεύθερο άνθρωπο, και σ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μου δεν έχω δικαίωμα
να αποσπασθώ από την εξουσία σας […].
Απόσπασμα από γραπτή συμφωνία του 8ου αιώνα μεταξύ ενός πτωχού ανθρώπου και ενός
γαιοκτήμονα, στο: Μάρτζορι Ρόουλιν, Η καθημερινή ζωή στο Μεσαίωνα, εκδ. Παπαδήμα,
Αθήνα 1992, σ. 34.
2. Μελετώντας το παράθεμα «Ο βασιλιάς, αντιπρόσωπος του Θεού» (σελ. 125
σχ.β.), να σχολιάσετε τη θεοκρατική αντίληψη για την εξουσία που
επικρατούσε στη Γαλλία κατά το 16ο αι.
Ο βασιλιάς, αντιπρόσωπος του Θεού
Κάθε εξουσία πηγάζει από το Θεό. Ο βασιλιάς, είπε ο Απόστολος Πέτρος, είναι λειτουργός του
Θεού. Επομένως, οι βασιλείς ενεργούν ως λειτουργοί του Θεού και ως αντιπρόσωποί του πάνω στη γη.
Μέσω αυτών ο Θεός ασκεί την κυριαρχία του. Γι’ αυτό ακριβώς ο βασιλικός θρόνος δεν είναι θρόνος
ανθρώπου αλλά ο θρόνος του Θεού. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι το πρόσωπο του βασιλιά είναι
ιερό και, επομένως, κάθε εναντίον του επιβουλή είναι ιεροσυλία. Πρέπει να υπακούμε στο βασιλιά με
θρησκευτική ευλάβεια και συνείδηση.
Ι. Μποσυέ, (J. Bossuet 1627-1704), Πολιτικές Σκέψεις 1670., στο: EuroDocs Weaver: Richard
Hacken, European Studies Bibliographer, Harold B. Lee Library, Brigham Young University,
Provo, Utah, USA.
3. Ποια προνόμια παραχώρησε ο Μωάμεθ Β’ στην Εκκλησία κατά την περίοδο
της Τουρκοκρατίας; Ήταν τα κίνητρα που υπαγόρευσαν αυτή του την
απόφαση αγαθά ή υπήρχε κάποια σκοπιμότητα;
4. Τι ήταν οι αρματολοί και οι κλέφτες και ποια η συμβολή τους στον αγώνα για
ελευθερία του Έθνους;
ΟΜΑΔΑ Α ��Από τα πέντε θέματα απαντάτε στα τρία.
1. Για ποιους λόγους ο Κωνσταντίνος ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη στο
συγκεκριμένο σημείο; Πότε έγιναν τα εγκαίνια της και τι είδους έργα και
κτίρια έγιναν στην Πόλη;
2. «Το διαρκέστερο έργο του αυτοκράτορα υπήρξε η κωδικοποίηση του
Ρωμαϊκού Δικαίου». Να αναφερθούν τα νομοθετικά έργα του Ιουστινιανού.
3. Για ποιο λόγο ο Αλέξιος Α’ ζήτησε τη βοήθεια των Βενετών, τι ήταν το
«χρυσόβουλο» και τι προνόμια παραχώρησε στους Βενετούς;
4. Άλωση της Κωνσταντινούπολης: γεγονότα που προηγήθηκαν, ημερομηνία,
περιγραφή.
5. Να εξηγήσετε τους όρους: υγρό πυρ, μικρογραφίες, συγχωροχάρτια,
τριγωνικό εμπόριο.
ΟΜΑΔΑ Β ��Από τις τέσσερις ερωτήσεις απαντάτε στις δύο.
1. Αφού μελετήσετε το παράθεμα «Μου λείπουν τα απαραίτητα» (σελ. 91 του
σχολικού βιβλίου) και με βάση και τις σχετικές σας ιστορικές γνώσεις, να
γράψετε τι γνωρίζετε για το φεουδαρχικό σύστημα.
Μου λείπουν τα απαραίτητα
Όπως είναι γνωστό σε όλους, επειδή μου λείπουν τα απαραίτητα χρήματα για τη διατροφή
και την ενδυμασία μου, ζήτησα τον οίκτο σας, και η καλοσύνη σας μου επέτρεψε να μπω
κάτω από την εξουσία και την προστασία σας […]. Σε αμοιβή αναλάβατε τη διατροφή και την
ενδυμασία μου. Ενώ εγώ ανέλαβα να σας υπηρετώ και να σας τιμώ με όλες μου τις δυνάμεις.
Για όλη μου τη ζωή είμαι δεμένος με την υποχρέωση να σας υπηρετώ και να σας σέβομαι,
όπως ταιριάζει σε ελεύθερο άνθρωπο, και σ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μου δεν έχω δικαίωμα
να αποσπασθώ από την εξουσία σας […].
Απόσπασμα από γραπτή συμφωνία του 8ου αιώνα μεταξύ ενός πτωχού ανθρώπου και ενός
γαιοκτήμονα, στο: Μάρτζορι Ρόουλιν, Η καθημερινή ζωή στο Μεσαίωνα, εκδ. Παπαδήμα,
Αθήνα 1992, σ. 34.
2. Μελετώντας το παράθεμα «Ο βασιλιάς, αντιπρόσωπος του Θεού» (σελ. 125
σχ.β.), να σχολιάσετε τη θεοκρατική αντίληψη για την εξουσία που
επικρατούσε στη Γαλλία κατά το 16ο αι.
Ο βασιλιάς, αντιπρόσωπος του Θεού
Κάθε εξουσία πηγάζει από το Θεό. Ο βασιλιάς, είπε ο Απόστολος Πέτρος, είναι λειτουργός του
Θεού. Επομένως, οι βασιλείς ενεργούν ως λειτουργοί του Θεού και ως αντιπρόσωποί του πάνω στη γη.
Μέσω αυτών ο Θεός ασκεί την κυριαρχία του. Γι’ αυτό ακριβώς ο βασιλικός θρόνος δεν είναι θρόνος
ανθρώπου αλλά ο θρόνος του Θεού. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι το πρόσωπο του βασιλιά είναι
ιερό και, επομένως, κάθε εναντίον του επιβουλή είναι ιεροσυλία. Πρέπει να υπακούμε στο βασιλιά με
θρησκευτική ευλάβεια και συνείδηση.
Ι. Μποσυέ, (J. Bossuet 1627-1704), Πολιτικές Σκέψεις 1670., στο: EuroDocs Weaver: Richard
Hacken, European Studies Bibliographer, Harold B. Lee Library, Brigham Young University,
Provo, Utah, USA.
3. Ποια προνόμια παραχώρησε ο Μωάμεθ Β’ στην Εκκλησία κατά την περίοδο
της Τουρκοκρατίας; Ήταν τα κίνητρα που υπαγόρευσαν αυτή του την
απόφαση αγαθά ή υπήρχε κάποια σκοπιμότητα;
4. Τι ήταν οι αρματολοί και οι κλέφτες και ποια η συμβολή τους στον αγώνα για
ελευθερία του Έθνους;
ΟΜΑΔΑ Α’
Από τα θέματα της ομάδας Α επιλέγετε τα τρία.
1. Να δώσετε σύντομα τη σημασία των λέξεων:
α. γαζήδες
β. γενίτσαροι
γ. Στάση του Νίκα(532μ.Χ)
δ. Πανδέκτης
2. Ποιοί παράγοντες οδήγησαν στη διαμάχη της εικονομαχίας
από το 726 μ.Χ και μετά.
3. Ποιά προνόμια παραχώρησε ο Αλέξιος Α’ στους Βενετούς
με το Χρυσόβουλο του 1082;
4. Ποιά τεχνικά μέσα διευκόλυναν τις ανακαλύψεις του 15ου
αιώνα;
5. Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με αυτά που
ταιριάζουν από τη στήλη Β. Προσοχή στη στήλη Β ένα
περισσεύει.
Στήλη Α Στήλη Β
732μ.Χ μάχη του Πουατιέ βασάλοι
Γουλιέλμος της Νορμανδίας Άβαροι
Ευνοούμενοι υποτελείς Αγγλία
Πολιορκία Κων/πολης 626μ.χ Κάρολος Μαρτέλ
στρατιωτόπια
ΟΜΑΔΑ Β’
Από τα τέσσερα θέματα της ομάδας αυτής να επιλέξετε τα δύο.
1.Μετά τη νίκη του επί του Λικίνιου(324μ.Χ) ο Κωνσταντίνος
επέλεξε το Βυζάντιο ως νέα πρωτεύουσα του κράτους.Γιατί;
2. Ο νόμος του Βασιλείου του Β’ « αλληλέγγυος νόμος» ήταν
επαχθής για τους δυνατούς; 3. « Οι Ευρωπαίοι επιδόθηκαν στην εντατική εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών σε βάρος των ιθαγενών και επέβαλαν την αρχή των άνισων ανταλλαγών» σελ.112 Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Β’ Γυμνασίου ΟΕΔΒ Να κρίνετε σύντομα την άποψη αυτή. 4. Δίνεται το παρακάτω παράθεμα του Κων.Πορφυρογέννητου. Με βάση τα στοιχεία του να αναφέρετε απλά ποιές αλλαγές επισημαίνονται στο Βυζαντινό κράτος. Γένεση των θεμάτων και επικράτηση της ελληνικής « Όταν ήταν αυτοκράτορας ο Ηράκλειος (610-641) που καταγόταν από τη Λιβύη ,η επικράτεια του Ρωμαϊκού κράτους περιορίστηκε και ακρωτηριάστηκε τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση.Τότε οι διάδοχοί του, που δεν ήξεραν πού και πώς να ασκήσουν την εξουσία τους , κατέτμησαν σε μικρά τμήματα τη διοίκησή τους και τα μεγάλα στρατιωτικά σώματα και εγκατέλειψαν την προγονική τους λατινική , υιοθετώντας την ελληνική γλώσσα…Γιατί παλαιότερα ονόμαζαν τους χιλίαρχους λογγίνους και τους εκατόνταρχους κεντουρίωνες και τους τωρινούς στρατηγούς κόμητες.Αλλά και η ονομασία θέμα είναι ελληνική και όχι ρωμαϊκή και προέρχεται από τη θέση». Κων.Πορφυρογέννητος «Περί Θεμάτων»,έκδ.Α.Pertusi.
Α ΟΜΑΔΑ (Από τα πέντε (5) θέματα απαντήστε τα τρία(3)
1. Τι ήταν τα θέματα και τι γνωρίζουμε για τους κατοίκους τους και τον τρόπο
διοίκησής τους;
2. Για ποιους κυρίως λόγους ο Κωνσταντίνος ο Α μετέφερε την πρωτεύουσα στην
Ανατολή;
3. Αφού μελετήσετε το παράθεμα να απαντήσετε με στοιχεία από αυτό στο
ερώτημα: Πόσο επηρέασε την κήρυξη της Α΄ Σταυροφορίας ο Αλέξιος
Κομνηνός;
4. Να διακρίνετε από τις παρακάτω φράσεις που αφορούν την περίοδο της
εικονομαχίας, εκείνες που θεωρείτε σωστές από όσες θεωρείτε λανθασμένες
(Σ/Λ):
1) Ο Λέων ο Γ και ο γιος του είχαν επηρεαστεί από τις ανεικονικές
αντιλήψεις της ιουδαϊκής και ισλαμικής θρησκείας
2) Οι Ίσαυροι ήθελαν να ισχυροποιήσουν τους μοναχούς και τα μοναστήρια.
3) Πολλές υπερβολές και δεισιδαιμονίες είχαν εκδηλωθεί γύρω από τη
λατρεία των εικόνων
4) Η απομάκρυνση της εικόνας του Χριστού από την Χαλκή Πύλη της
Πόλης προκάλεσε ενθουσιασμό στους πιστούς.
5) Ο μεγάλος θεολόγος Ιωάννης Δαμασκηνός πήρε το μέρος των
εικονομάχων.
6) Η Ζ Οικουμενική Σύνοδος έκλεισε την πρώτη φάση των συγκρούσεων
διευκρινίζοντας ότι στις εικόνες απονέμεται μόνο τιμητική διάκριση.
7) Η αποκατάσταση των εικόνων θεωρείται νίκη της ανατολικής
πνευματικής παράδοσης πάνω στη ελληνική.
Η Εικονομαχία είχε αρνητικές επιπτώσεις στην εξωτερική πολιτική και
τον πολιτισμό.
9) Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως αναγκάστηκε να ζητήσει βοήθεια
από τους Φράγκους ηγεμόνες.
10) Κατά τη διάρκεια της Εικονομαχίας πολλά έργα τέχνης θρησκευτικού
περιεχομένου καταστράφηκαν.
5. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις στις παρακάτω στήλες ώστε να
δημιουργήσετε ζευγάρια με κάποια ιστορική νοηματική σύνδεση σχετικά με
τις αιρέσεις, την αρχαία θρησκεία και την πάλη της Ορθοδοξίας εναντίον
τους.
Α
Β
1 Αρειανισμός
Α Βιαιότητες και καταστροφές
2 Αρχαία μνημεία
Β Ελευσίνια μυστήρια
3 Μονοφυσίτες
Γ Ορθοδοξία 4 Χριστιανοί διανοητές Δ Μέγας Βασίλειος 5 Θεοδόσιος Ε Γυμνά αγάλματα 6 Αιρέσεις ΣΤ Αρχαία ελληνική φιλοσοφία 7 Μεγάλοι Πατέρες Ζ Νεστοριανισμός 8 φανατικοί Η Αραβική κατάκτηση Β ΟΜΑΔΑ (Από τα τέσσερα (4) θέματα απαντήστε τα δύο(2) 1. Αξιοποιώντας ιστορικά στοιχεία να αναφερθείτε στη σχέση του Μ. Κωνσταντίνου με την χριστιανική θρησκεία. Τι είδους σκοπούς εξυπηρετούσαν τα θρησκευτικά μέτρα που πήρε; 2. Κατά τον 4ο και τον 5ο αιώνα στις μεγαλουπόλεις της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, οι αρχές συνήθιζαν να διανέμουν δωρεάν σιτάρι και να οργανώνουν θεάματα. Ποιες ιστορικές συνθήκες στην κοινωνία της εποχής οδήγησαν σ’ αυτό το μέτρο, και τι εξυπηρετούσε τελικά; 3. Ο Ιουστινιανός είχε θέσει ως βασικό στόχο της βασιλείας του την αποκατάσταση της Ρωμαϊκής Οικουμένης. Πέτυχε κατά τη γνώμη σας το στόχο του; Να στηρίξετε με ιστορικά στοιχεία την άποψή σας. 4. Στο σχολικό βιβλίο, σχετικά με τις εξελίξεις στην οικονομία και την κοινωνία στα χρόνια της Μακεδονικής Δυναστείας διαβάζουμε για τη στάση των δυνατών: « Όλα αυτά συνέβαλαν ώστε η αγροτική παραγωγή να παραμείνει στάσιμη και ευάλωτη στις κρίσεις που άρχισαν να εκδηλώνονται στα μέσα του 11ου αιώνα». Τι συνέβαινε στις οικονομικές σχέσεις στην ύπαιθρο της εποχής που οδήγησε σ’ αυτό το αρνητικό αποτέλεσμα; Πως κρίνετε τη στάση των δυνατών στο πλαίσιο αυτών των σχέσεων;
Α’ ΟΜΑΔΑ:
1. Να αντιστοιχίσεις τις Συνόδους στη στήλη Α΄ με όσα αναφέρονται στη στήλη Β΄:
Α
Β
1) Α’ Οικουμενική Σύνοδος Νίκαια Βιθυνίας (325) α) Μονοφυσιτισμός
2) Γ’ Οικουμενική Σύνοδος Εφέσου (431) β) Αρειανισμός
3) Δ’ Οικουμενική Σύνοδος Χαλκηδόνας (451) γ) Υποταγή της Ορθόδοξης Εκκλησίας
στη Ρωμαϊκή Εκκλησία.
4) Σύνοδος Φερράρας-Φλωρεντίας (1438-1439) δ) Νεστοριανισμός
2. Πόσα χρόνια συμπληρώθηκαν χθες από την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους
Τούρκους, πόσες ημέρες διήρκησε η πολιορκία, ποιος βυζαντινός αυτοκράτορας την
υπερασπίστηκε και ποιος τούρκος Σουλτάνος την κατέκτησε;
3. Να σημειώσεις ποια από τα παρακάτω είναι σωστά (Σ) και ποια είναι λάθος (Λ):
α) Το Χριστόγραμμα αποτυπώθηκε στα νομίσματα που καθιερώθηκαν από το Μ.
Κωνσταντίνο.
β) Ο βυζαντινός στρατός νίκησε τους Σελτζούκους Τούρκους στο Μυριοκέφαλο της Φρυγίας
(1176).
γ) Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους το Κίεβο ονομάστηκε
Τρίτη Ρώμη.
δ) Ο Μεθόδιος και ο Κωνσταντίνος – Κύριλλος δημιούργησαν το σλαβικό αλφάβητο και
οργάνωσαν τη σλαβική Εκκλησία.
ε) Η βυζαντινή αυτοκρατορία διέσωσε τον ευρωπαϊκό πολιτισμό από την απειλή των
αραβικών κατακτήσεων.
4. Να συμπληρώσεις τα κενά στα παρακάτω όπως σου ζητείται μέσα στην παρένθεση:
α) Οι Νεαρές δηλαδή οι νέοι νόμοι στα χρόνια του Ιουστινιανού γράφτηκαν στην …………..
γλώσσα. (1 λέξη).
β) Ο Ηράκλειος είναι ο πρώτος αυτοκράτορας που παύει να φέρει το ρωμαϊκό τίτλο του
αυτοκράτορα και ονομάζεται ……………………………………………………….(4 λέξεις).
γ) Οι βυζαντινοί ιστορικοί επιδόθηκαν στην ……………..(1 λέξη) και στην.……….(1 λέξη).
δ) Τα θέματα είχαν το δικό τους στρατό που αποτελούνταν από ………….…….(2 λέξεις)
και ονομάζονταν ……………..(1 λέξη) στρατός.
5. Με βάση το παρακάτω φωτογραφικό υλικό (από τη σελ. 18 του σχολικού βιβλίου) να
γράψεις ποιος είναι ο αρχιτεκτονικός ρυθμός της Αγίας Σοφίας και τι αποτελεί για τον
Ελληνισμό.
Β΄ ΟΜΑΔΑ.
1. Για ποιους λόγους ο Μ. Κωνσταντίνος αποφάσισε να ιδρύσει την Κωνσταντινούπολη ως νέο
διοικητικό κέντρο της αυτοκρατορίας του στη θέση του αρχαίου Βυζαντίου;
2. Ποιες ήταν οι συνέπειες της Εικονομαχίας;
3. Οι αυτοκράτορες της δυναστείας των Μακεδόνων, για να κάνουν περισσότερο εύρυθμη τη
λειτουργία της διοίκησης και να λύσουν τα επείγοντα κοινωνικά προβλήματα φρόντισαν να
αναθεωρήσουν τη νομοθεσία των Ισαύρων.
Να αναφέρεις δύο έργα από το νομοθετικό τους έργο και να παρουσιάσεις το περιεχόμενό τους.
4. Ποιος ήταν ο σκοπός των σταυροφοριών, ποιοι παράγοντες οδήγησαν σ’ αυτές και ποιος είναι ο
χαρακτήρας της Δ’ Σταυροφορίας;
(Να απαντήσετε σε 3 από τις ερωτήσεις της ομάδας Α΄ 3Χ4μον.=12 μονάδες και
σε 2 από τις ερωτήσεις της ομάδας Β’ 2Χ4μον. = 8 μονάδες (Σύνολο 12+8=20μ
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ: Ομάδα Α
1. Για ποιούς λόγους ο Μέγας Κωνσταντίνος αποφάσισε να ιδρύσει την
Κωνσταντινούπολη;
2. Ποιά μέτρα πήραν οι Μακεδόνες αυτοκράτορες για να περιορίσουν τη δύναμη
των <<Δυνατών>>;
3. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της τέταρτης σταυροφορίας και ποια ελληνικά
κράτη διαμορφώθηκαν στη συνέχεια;
4. Ποιες τάξεις διακρίνονται στη φεουδαρχική κοινωνία της Δυτικής Ευρώπης
και ποια ήταν τα χαρακτηριστικά τους;
5. Ποια ήταν τα κίνητρα των Ανακαλύψεων του 15ου αιώνα και ποιοί
παράγοντες ευνόησαν;
Ομάδα Β
1. Ποιες ανάγκες νομίζετε ότι επέβαλαν τη δημιουργία των θεμάτων από τους
διαδόχους του Ηρακλείου και ποιά ήταν τα χαρακτηριστικά του θεματικού
στρατού ;
2. Ποιοι παράγοντες θεωρείτε ότι επηρέασαν τους Ισαύρους για να εισηγηθούν
την Εικονομαχία;
3. Να αξιολογήσετε τις συνέπειες που προκάλεσε σε Βυζαντινούς και
Οθωμανούς η Άλωση της Κωνσταντινούπολης στις 29 Μαΐου 1453.
4. Αφού διαβάσετε προσεχτικά τα δύο κείμενα, να απαντήσετε στα ερωτήματα:
α) Ποια ήταν τα προσόντα που έπρεπε να είχαν οι κοινοτικοί άρχοντες;
β) Ποιές ήταν οι βασικές αρμοδιότητες των κοινοτικών αρχόντων;
Κείμενο 1 : Πρακτικό εκλογής κοινοτικών αρχόντων (1.4.1667)
Επειδή και ο πολλά έκλαμπρος αφέντης Πιέρος Σκούταρης, επίτροπος και
κριτής τούτης της κοινότητος της νήσου Μυκόνου, ψηφισμένος και βαλμένος
από τους 1665 Ιουνίου 5 στο άνωθεν αξίωμα, ο οποίος εδούλεψε εντίμως και
θεαρέστως κατά το πρέπον και αρμόδια […] και επειδή το νησί μας χρειάζε-
ται άρχοντες διαλεκτούς, τίμιους και άξιους να κυβερνούν και να επιτηρούν
τα πάντα προς ωφέλεια και διόρθωση.διά τούτο λοιπόν,αφού
συγκεντρωθήκαμε όλοι μαζί στο ναό της Υπεράγνου Θεοτόκου οι αιδεσιμό-
τατοι ιερείς και οι εντιμότατοι άρχοντες και όλο το ποίμνιο […]και μην ευρί-
σκοντας άλλον αξιότερον εις τους καιρούς τούτους, επανεκλέγουμε τον άνω-
θεν αφέντη Σκούταρη […] (με ελαφρά γλωσσική προσαρμογή)
Εκλογή κοινοτικών αρχόντων στη Μύκονο, στο:
Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος, ό. π..308
Κείμενο 2: Κοινότητα και κατανομή των φόρων
Η οθωμανική διοίκηση δεν καθόριζε (με εξαίρεση τον κεφαλικό φόρο και
τη δεκάτη επί της παραγωγής) το ποσό που θα καταβάλει ως φόρο ο κάθε
υπόχρεος, αλλά τη συνολική φορολογική επιβάρυνση κάθε περιοχής. Στη
συνέχεια το ποσό του φόρου μοιραζόταν μεταξύ των κοινοτήτων με
τη συνεργασία των κοινοτικών αρχόντων, οι οποίοι το επιμέριζαν στα
μέλη της κοινότητάς τους.
[ Να απαντήσετε σε 3 ερωτήσεις από την ομάδα Α και σε 2 από την ομαδα Β.
Η κάθε μία ερώτηση βαθμολογείται με 4 μονάδες ]