ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΟΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
http://www.pdestereas.gr/allowindex/TRAP…
ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΜΑΙΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ
ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ - ΕΚΘΕΣΗΣ
Η επιδίωξη ή, έστω, η διακήρυξη της αντικειμενικότητας κατέχει πάντα μια καίρια θέση στη δημοσιογραφική δεοντολογία. Αναγράφεται σε όλους του Κώδικες Δεοντολογίας, συχνά στις προγραμματικές επαγγελίες, καμιά φορά και στις προμετωπίδες των εφημερίδων. Η βαρύνουσα σημασία που της αποδίδεται υπογραμμίζεται με την αντιδιαστολή ανάμεσα στην αντικειμενικότητα της ειδησεογραφίας και στον επιτρεπόμενο υποκειμενικό χρωματισμό της αρθρογραφίας. Και, βέβαια, υποτίθεται ότι αφορά όλα τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, έντυπα, ραδιόφωνο, τηλεόραση, τώρα και ιστοσελίδες του Διαδικτύου. Παντού, τα γεγονότα υποτίθεται ότι εμφανίζονται όπως πραγματικά είναι χωρίς στρεβλώσεις, ανακριβείς προσθήκες ή σκόπιμες παραλείψεις.
Η εικόνα είναι ειδυλλιακή αλλά εξωπραγματική. Γιατί παραγνωρίζει τη σημασία της παρουσίασης του γεγονότος: το ίδιο γεγονός, χωρίς καμία αλλοίωση, έχει διαφορετική επίπτωση στη λεγόμενη κοινή γνώμη, ανάλογα με το πώς θα παρουσιασθεί. Άλλη σημασία αποκτά το γεγονός που παρουσιάζεται στην πρώτη σελίδα (ή στην αρχή της ροής των ειδήσεων) κι άλλη αυτό που πνίγεται σε κάποια εσωτερική σελίδα (ή ανάμεσα σε άλλες ειδήσεις), άλλη το γεγονός που θεωρείται άξιο να υπογραμμισθεί με πολύ χώρο ή χρόνο κι άλλη εκείνο που κάπου αναφέρεται παρενθετικά και συνοπτικά. Ακόμα, το μέγεθος των τυπογραφικών στοιχείων ή ο τίτλος, ο τόνος της φωνής του εκφωνητή ή του παρουσιαστή μπορούν να κάνουν το ίδιο γεγονός να φαίνεται διαφορετικό.
Ας παραδεχτούμε ότι αυτές οι παραβιάσεις της αντικειμενικότητας είναι, ως έναν βαθμό, αναπόφευκτες. Επιτέλους, η είδηση κάπως πρέπει να παρουσιασθεί και κάποιος πρέπει να αποφασίσει για τον τρόπο της παρουσίασής της. Με τι κριτήριο θα κριθεί η αντικειμενικότητα της παρουσίασης; (…)
Η κύρια μέθοδος κατασκευής γεγονότων παίρνει συχνά τη μορφή πρόβλεψής τους. (…) Ας πάρουμε, για παράδειγμα, μια αναγγελλόμενη απεργία ή μια αναγγελλόμενη πορεία κάποιου ορισμένου κλάδου, από τις συνηθισμένες, ας πούμε «ρουτίνας». Ως ένα μεγάλο βαθμό, η επιτυχία της εξαρτάται από τη δημοσιευόμενη πρόβλεψη της επιτυχίας ή της αποτυχίας: η είδηση ότι «καθολική αναμένεται η συμμετοχή στη σημερινή απεργία» ή «μεγαλειώδης προβλέπεται η αυριανή πορεία» μπορεί να αποτελέσει σημαντική παρακίνηση για τους κάθε λογής διστακτικούς. (…)
Άλλωστε στα μέσα μαζικής επικοινωνίας αρέσει ο χαρακτηρισμός ως «τέταρτης εξουσίας» (παράλληλα προς τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική), γιατί τους αναγνωρίζει μια δύναμη επίδρασης στον δημόσιο βίο. Και εξουσία μεν σίγουρα υπάρχει, το ερώτημα είναι αν μπορεί να μπει στην ίδια μοίρα με τις άλλες τρεις. Γιατί, ενώ η δημοκρατική νομιμοποίηση των τριών άλλων εξουσιών στηρίζεται, άμεσα ή έμμεσα, στη λαϊκή κυριαρχία, μετέωρη παραμένει η νομιμοποίηση της εξουσίας που ασκούν τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. (…)
Συνεπώς, επιβάλλεται η αφύπνιση της προσοχής των αναγνωστών ή των θεατών μπροστά σε κάποιες παγίδες που στήνονται καμιά φορά, ώστε ν’ ακτινογραφείται η πραγματικότητα που συχνά συγκαλύπτεται ή εξωραΐζεται. Πάντως, σε κάθε περίπτωση, η ελευθερία του Τύπου και των άλλων μέσων μαζικής επικοινωνίας είναι αγαθό αναμφισβήτητο. Και τούτο γιατί, αν η ελευθερία του τύπου κρύβει κάποιους κινδύνους, η έλλειψή της είναι ένα κακό απόλυτο, όπως κάθε σύμπτωμα ολοκληρωτισμού.
(διασκευή άρθρου του Γεωργίου Κουμάντου
από τον ημερήσιο τύπο)
Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου σε 100 – 120 λέξεις.
Μονάδες 25
Β.1. Να διατυπώσετε έναν τίτλο με σχόλιο κι έναν χωρίς σχόλιο για το κείμενο που σας δόθηκε.
Μονάδες 6
Β.2. «Ο τόνος της φωνής του εκφωνητή ή του παρουσιαστή μπορεί να κάνει το ίδιο γεγονός να φαίνεται διαφορετικό».
Χρησιμοποιώντας τη φράση αυτή ως θεματική περίοδο να αναπτύξετε μια παράγραφο με δικά σας παραδείγματα.
Μονάδες 5
Β.3. εμφανίζονται, συνοπτικά, διαφορετικό, σημαντική, αναμφισβήτητο.
Να δώσετε για την καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου μια συνώνυμη και μια αντώνυμη.
Μονάδες 10
Β.4. Με ποιον τρόπο οι λέξεις γιατί, ενώ της πέμπτης παραγράφου του κειμένου συνδέουν τις προτάσεις μεταξύ τους;
Μονάδες 4
Γ. Το σχολείο σας οργανώνει μια συνάντηση μαθητών – εκπροσώπων των σχολικών μονάδων της περιοχής σας. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης αυτής να παρουσιάσετε μια εισήγηση σχετικά με την αναγκαιότητα της κριτικής ικανότητας του εφήβου και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί αυτή να καλλιεργηθεί στη σύγχρονη κοινωνία της πληροφορίας. (500-600 λέξεις)
Μονάδες 50
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Α. Ο αρθρογράφος επισημαίνει τον εξέχοντα ρόλο που αποδίδουν όλοι στην αντικειμενικότητα στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, κάτι που τονίζεται με τη διαφοροποίησή της από το θεμιτό υποκειμενισμό της αρθρογραφίας. Ωστόσο, η αντικειμενικότητα των μέσων είναι αμφισβητήσιμη, εφόσον ο διαφορετικός τρόπος παρουσίασης των γεγονότων τα κάνει να φαίνονται διαφορετικά, κάτι που όμως παραδέχεται ως αναπόφευκτο. Άλλωστε η μορφή πρόβλεψης των γεγονότων επηρεάζει, ακόμη και διαμορφώνει τα ίδια τα γεγονότα. Συχνά τα Μ.Μ.Ε. χαρακτηρίζονται «τέταρτη εξουσία», όμως είναι αμφίβολη η νομιμοποίηση αυτής της εξουσίας. Συνιστά την αφύπνιση του κοινού απέναντι στους μηχανισμούς που αλλοιώνουν την πραγματικότητα και έναντι της έλλειψης ελευθεροτυπίας προτιμά τους κινδύνους που εγκυμονεί αυτή η ελευθερία.
Β.1. Αντικειμενικός τίτλος:
Η αντικειμενικότητα ως ζητούμενο στη σύγχρονη κοινωνία της πληροφορίας.
Τίτλος με σχόλιο:
Ο μύθος της αντικειμενικότητας στην ενημέρωση.
Β.2. Ο τόνος της φωνής του εκφωνητή ή του παρουσιαστή μπορεί να κάνει το ίδιο γεγονός να φαίνεται διαφορετικό. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελεί ο σοβαρός, δραματικός και συγκινησιακά φορτισμένος τόνος ομιλίας που υιοθετούν οι παρουσιαστές / εκφωνητές όταν αναγγέλλουν τραγικά γεγονότα, όπως οικογενειακά δράματα, εγκλήματα, καταστροφές από θεομηνίες. Ωστόσο, ο τόνος αυτός χρησιμοποιείται συχνά αδιακρίτως της σοβαρότητας του γεγονότος, όταν ζητούμενο είναι ο εντυπωσιασμός του κοινού με την καταστροφολογία. Σε άλλες περιπτώσεις ο τόνος τους γίνεται δηκτικός, σαρκαστικός και επικριτικός όταν ως αντιπολιτευόμενα μέσα αναφέρονται σε κυβερνητικά μέτρα και αποφάσεις. Άλλοτε αυτό το ύφος είναι ανάλαφρο ή χιουμοριστικό, όταν στρέφουν την προσοχή τους σε ανάλογης ελαφρότητας θέματα, όπως καλλιτεχνικές ειδήσεις και παραλειπόμενα ή κουτσομπολιά για την πολυτάραχη ζωή των επωνύμων.
Β.3.
ΣΥΝΩΝΥΜΑ
ΑΝΤΩΝΥΜΑ
εμφανίζονται:
παρουσιάζονται
αποκρύπτονται
συνοπτικά:
περιληπτικά
διεξοδικά
διαφορετικό:
αλλιώτικο
όμοιο
σημαντική:
καίρια
επουσιώδης
αναμφισβήτητο:
αδιαφιλονίκητο
αμφισβητήσιμο
Β.4. Η χρήση των συνδέσμων εξασφαλίζει τη συνοχή του λόγου. Στην πρώτη περίπτωση η λέξη «γιατί» συνδέει αιτιολογικά την κύρια πρόταση που εμπεριέχει το χαρακτηρισμό των μέσων ως τέταρτης εξουσίας με τη δευτερεύουσα που αιτιολογεί αυτό το χαρακτηρισμό. Στη δεύτερη περίπτωση η λέξη «ενώ» συνδέει αντιθετικά το νόμιμο χαρακτήρα των τριών παραδοσιακών εξουσιών με την αμφίβολης νομιμότητας εξουσία των Μ.Μ.Ε.
Γ.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Αγαπητοί συμμαθητές,
Σε κάθε εποχή οι έφηβοι καλούνται να αντιμετωπίσουν προκλήσεις αλλά και προβλήματα διαθέτοντας εφόδια και μέσα για αυτή την προσπάθεια. Ιδιαίτερα, σήμερα, στην κοινωνία της πληροφοριακής έκρηξης, η κριτική ικανότητα θεωρείται αναμφισβήτητα πολύτιμη αρετή που πρέπει να διαθέτει κάθε έφηβος.
ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ
α) ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΕΦΗΒΟΥ
- Η κριτική ικανότητα είναι πνευματική αρετή που συνίσταται στη δυνατότητα του ανθρώπου να αξιολογεί – αποτιμά - επεξεργάζεται τα δεδομένα, να επιλέγει το ωφέλιμο και να απορρίπτει το επιζήμιο, να ιεραρχεί ορθά και αντικειμενικά τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος, να αποφασίζει – αποφαίνεται χωρίς να επηρεάζεται από αποπροσανατολιστικούς παράγοντες, να προβληματίζεται και να μη δέχεται άκριτα και αβασάνιστα τα προβαλλόμενα μηνύματα.
- αυτοκριτική, αυτογνωσία, αυτοέλεγχος, ανάπτυξη ψυχικών δυνάμεων, όπως αυτοπεποίθηση, αισιοδοξία, αγωνιστικότητα, αναγνώριση ή αποφυγή σφαλμάτων.
- πνευματική καλλιέργεια: οξύνοια, οξυδέρκεια, φαντασία, αντιληπτικότητα, δημιουργική αφομοίωση παρεχόμενων γνώσεων, πνευματικά ερείσματα, αντιστάσεις σε κινδύνους και παγίδες, όπως η παραπληροφόρηση, η προβολή των προϊόντων της μαζικής κουλτούρας και του καταναλωτικού προτύπου ζωής, η κυριαρχία της ξενομανίας.
- Ώριμος επαγγελματικός προσανατολισμός: ρεαλιστική επαγγελματική στοχοθεσία και εκλογή ως απόρροια της επίγνωσης των πραγματικών ικανοτήτων και δυνατοτήτων, προστασία από συγκεχυμένες / ανακριβείς πληροφορίες για τη σύγχρονη αγορά εργασίας.
- Συμβολή στην ομαλή κοινωνικοποίηση: αυτοκριτική, σωστή αυτοαντίληψη, καταπολέμηση ελαττωμάτων, ενίσχυση πνεύματος συλλογικότητας – συνεργασίας - κοινωνικής ευαισθησίας και υπευθυνότητας που εξασφαλίζει την ομαλή κοινωνική ένταξη και την αποφυγή παθογενών φαινομένων, όπως η βία – εγκληματικότητα – τοξικομανία κ.ά., η διαμόρφωση ώριμης πολιτικής σκέψης και δημοκρατικής συνείδησης, η αποφυγή του φανατισμού.
β) ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ
Ι. Ο ρόλος του σχολείου
- όχι μονόπλευρη έμφαση στην γνωστική κατάρτιση των μαθητών αλλά παροχή εγκυκλίου – σφαιρικής μόρφωσης που διευρύνει τους πνευματικούς ορίζοντες του εφήβου και οξύνει την κριτική του ικανότητα.
- ενθάρρυνση της πρωτοβουλίας / αυτενέργειας του μαθητή, της δημιουργικής του συμμετοχής στη διδακτική – μαθησιακή διαδικασία, διάλογος εκπαιδευτικού – μαθητή.
- καθοριστικός ο ρόλος του σύγχρονου εκπαιδευτικού στην καθοδήγηση και στον προσανατολισμό της νέας γενιάς μέσα στη σημερινή κοινωνία της υπερπληροφόρησης, έτσι ώστε να μπορεί να αποκτά τα κατάλληλα εφόδια για την καλύτερη χρήση των επικοινωνιακών μέσων.
- ένταξη των σύγχρονων ενημερωτικών επικοινωνιακών μέσων στην εκπαιδευτική διαδικασία για την αναγκαία εξοικείωση των εφήβων με αυτά τα μέσα.
ΙΙ. Ο ρόλος της οικογένειας: δημοκρατικές παιδαγωγικές αντιλήψεις, διεξαγωγή διαλόγου στον οποίο θα ενθαρρύνεται η συμμετοχή του εφήβου, απουσία δογματισμού και εμμονής στη γονεϊκή αυθεντία, σεβασμός στην ιδιαίτερη προσωπικότητα και στη γνώμη του νέου, ορθή καθοδήγηση στην επιλογή ενημερωτικών και ψυχαγωγικών προϊόντων, συμβολή στη διαμόρφωση ορθού αισθητικού κριτηρίου.
ΙΙΙ. Ο ρόλος των Μ.Μ.Ε.: αναβάθμιση του μορφωτικού και παιδαγωγικού του ρόλου, ποιοτικός έλεγχος ψυχαγωγικών εκπομπών, αναπροσανατολισμός στην ποιοτική – έγκυρη – πολυφωνική ενημέρωση, προβολή θεμάτων – απόψεων – προσώπων που μπορούν να συμβάλουν στην πνευματική αφύπνιση και στην όξυνση της κριτικής ικανότητας των εφήβων, προώθηση αξιόλογων βιβλίων, συμβολή στην καλλιέργεια της αναγνωστικής νοοτροπίας των νέων.
IV. Ο ρόλος των πνευματικών ανθρώπων: ρόλος παιδαγωγικός προσανατολιστικός – ιδιαίτερα αναγκαία η παροχή πνευματικής καθοδήγησης στους εφήβους μέσα από το έργο και το λόγο τους, αφύπνιση, διαφώτιση, προβολή υγιών προτύπων και αξιών, στηλίτευση αρνητικών φαινομένων (π.χ. υποκουλτούρα – αντιπνευματικότητα) που υποβαθμίζουν πνευματικά τους σημερινούς νέους.
V. Οι ίδιοι οι έφηβοι: ανάληψη πρωτοβουλίας, πνευματική αφύπνιση, απαγκίστρωση από τη βολική ανευθυνότητα και παθητικότητα, όχι συγκάλυψη πίσω από το «άλλοθι» της εφηβικής ανεμελιάς και ανευθυνότητας, αντίσταση στη μαζοποίηση, στο μιμητισμό και τις ισοπεδωτικές τάσεις του συρμού και της μόδας.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: είναι ανάγκη ο υποψήφιος να υιοθετήσει σε όλη την έκθεση το ανάλογο επικοινωνιακό ύφος, δηλαδή να χρησιμοποιήσει πρωτοπρόσωπη ρηματική διατύπωση, εφόσον στην εισήγησή του μιλά ως εκπρόσωπος των εφήβων.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Παραθέτοντας αυτές τις σκέψεις μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι σε αντίθεση με το παρελθόν που ζητούμενο ήταν η ελεύθερη πληροφόρηση, στη σημερινή κοινωνία της πληροφορίας ζητούμενο είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των εφήβων.
ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΘΕΜΑΤΩΝ
Τα φετινά θέματα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της εξεταστέας ύλης. Γι’ αυτό το λόγο απαιτούσαν από τον υποψήφιο καλή και κυρίως σφαιρική γνώση του γνωστικού υλικού, και όπως ζητούσε το θέμα της έκθεσης την κριτική ικανότητα του μαθητή.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:
ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Β.
ΓΡΗΓΟΡΟΠΟΥΛΟΥ Ε.- ΚΑΛΟΧΕΡΗΣ Μ.
Entries (RSS)